Podmiot wychowania
Która wychowując siebie, wychowuje także innych, o jednostkę, która jest częścią społeczeństwa socjalistycznego i rzeczywistym uczestnikiem w jego życiu, jest elementem tego społeczeństwa, wychowywanym przez nie i równocześnie wpływającym na jego wychowanie. Do takiego pojmowania głównego sensu równoległego i pośredniego oddziaływania wychowawczego Makarenko doszedł przez twórczą rewizję swego dotąd mylnego rozumienia przejścia od oddziaływania wychowawczego przez ogólny kolektyw - jako całość kolektywów podstawowych - do jednostki. W tej dziedzinie doszedł bowiem do przekonania, że nie ma bezpośredniego przejścia od ogólnego' kolektywu jako całości do jednostki. Na jednostkę - stwierdzał - należy działać przez kolektyw podstawowy, specjalnie powołany do celów tego oddziaływania, a nie przez cały kolektyw (V-160). Specyfikę tegoi oddziaływania upatrywał Makarenko w charakterze kształtujących się kolektywów podstawowych i we wzajemnych.
Metody wychowawcze .