Praca produkcyjna
Ten trud jednak Makarenko wykorzystywał dla podnoszenia siły oddziaływania wychowawczego na członków kolektywu. Stosując dobrowolny dobór, osiągał aktywizację wychowanków, zespół wybierający i przyjmujący wychowanka brał za niego odpowiedzialność, a opinie, jakie w trakcie tego doboru wypowiadano, wskazywały wychowawcy i aktywowi wychowanków zalety i wady wychowanka, z którymi należało się liczyć w dalszej pracy wychowawczej. Pozwalały one zarazem przewidywać, jakie środki wychowawcze muszą być użyte dla usunięcia ujawnionych wad wychowanka. Również przyjęcie kryterium różnego, a nie równego wieku wychowanków w kolektywie podstawowym Makarenko uzasadnia jego ogromnym znaczeniem dla całości pracy wychowawczej w kolektywie. Równy wiek wychowanków w kolektywie podstawowym - zdaniem Makarenki - tworzy nienaturalne warunki dla pracy wychowawczej, gdyż brak wtedy cennego wpływu starszych na młodszych, brak tworzenia się stosunków zależnych od hierarchii wieku, brak naturalnych sytuacji dla przekazywania doświadczeń starszych - młodszym, brak ludzi, którzy są wzorem do naśladowania, mogącym z czasem stać się ideałem dla naśladującego, brak wreszcie szeregu subtelnych przeżyć, zachowań, stosunków, które zachodzą w zespole o różnym wieku.
Metody wychowawcze .