Stosunki między ludzkie
W nich stosunkach między ludźmi. Stosunki te nie przeciwstawiają osobistego losu i szczęścia jednostki losowi i szczęściu kolektywu, lecz kształtują ich jedność. Współżycie jednostek opiera się tu na socjalistycznej zasadzie zjednoczenia, przy czym poszczególna jednostka, dysponując prawem dobrowolnej przynależności do kolektywu, jest zobowiązana do uznania jego suwerenności (V-462). Tak więc wbrew głoszonym do dziś opiniom o uniformizującej i niwelującej roli kolektywu w stosunku do wolności i rozwoju jednostki, zasady wychowania w kolektywie podstawowym u Makarenki zawierają właśnie postulat takiego oddziaływania wychowawczego1, w którym jednostka jest włączona w kolektyw z zachowaniem swej indywidualności. Postulat ten, w którym Makarenko widzi istotę wychowania w kolektywie oparł on na dialektycznym pojmowaniu wzajemnego stosunku: kolektyw i jednostka. Poglądy Makarenki na dialektykę tego stosunku, akcentują w nim ważną rolę jednostki. Ale poglądy Makarenki.
Metody wychowawcze .